Od pierwszej wystawy Marzanny Morozewicz w Galerii Bia\u0142ej w Lublinie w 1996 roku min\u0119\u0142o ju\u017c sporo czasu oraz zasz\u0142o wiele zmian, r\u00f3wnie\u017c w jej tw\u00f3rczo\u015bci. Generalnie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce pierwsze obrazy artystki by\u0142y abstrakcyjne i zawiera\u0142y w sobie geometryczne formy w\u00a0powi\u0105zaniu z malarskim gestem. Mia\u0142y one cechy, nazwijmy to, kontemplacyjne czy medy\u001ftacyjne \u2013 jednak nie s\u0105 to stwierdzenia \u201eostre\u201d i dok\u0142adnie opisuj\u0105ce istot\u0119 tych wczesnych cykli obraz\u00f3w. Z mojej perspektywy by\u0142o to malarstwo wynikaj\u0105ce poniek\u0105d z edukacji akademickiej, co oczywi\u015bcie nie podwa\u017ca jego jako\u015bci, ale dopiero prze\u0142amanie tej konwencji wnios\u0142o to \u201eco\u015b\u201d, co definiuje sztuk\u0119 Marzanny Morozewicz.<\/p>\n
Czas, w kt\u00f3rym zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 odciski cia\u0142a znane jako Torsy <\/i>(ok. 2003 roku) czy obrazy i\u00a0obiekty haftowane, mo\u017cna by odczytywa\u0107 jako moment odkrycia jej personalnego j\u0119zyka wizualnego. W\u00f3wczas nast\u0105pi\u0142a jaka\u015b istotowa zmiana w malarstwie artystki, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 odt\u0105d zupe\u0142nie innym komunikatem. Dla mnie jednak tym najwa\u017cniejszym momentem w jej tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142o pojawienie si\u0119 r\u00f3\u017cowej korony cierniowej na szarym niezagruntowanym p\u0142\u00f3tnie. To, \u017ce by\u0142a r\u00f3\u017cowa i zosta\u0142a namalowana przez kobiet\u0119, usytuowa\u0142o autork\u0119 w grupie artystek feministycznych. I cho\u0107 Morozewicz od tego okre\u015blenia ucieka, to moim zdaniem \u00f3w kontekst wzmacnia znaczeniowo t\u0119 prac\u0119. Komunikat p\u0142yn\u0105cy z R\u00f3\u017cowej Korony Cierniowej <\/i>nie dotyczy tylko jej samej, a raczej tego, co g\u0142osi Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako hierarchiczna struktura, w kt\u00f3rej kobiety s\u0105 w zasadzie nieobecne, za\u015b sens i obraz wiary objawia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w formie m\u0119skiej ikonografii. Tak wi\u0119c R\u00f3\u017cowa Korona Cierniowa <\/i>stawia pytanie o miejsce kobiet w wierze, kulturze i generalnie w cywilizacji. Okazuje si\u0119, \u017ce \u017ce\u0144ska p\u0142e\u0107 r\u00f3wnie\u017c uczestniczy w jej rozwoju i jest niemniej wa\u017cna, a nawet potrafi malowa\u0107 takie obrazy, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce w m\u0119skim \u015bwiecie s\u0105 nawet nie do pomy\u015blenia!<\/p>\n
Kolejny obszar tw\u00f3rczo\u015bci Morozewicz, kt\u00f3ry ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w mi\u0119dzyczasie, to r\u00f3\u017cnego rodzaju obiekty haftowane oraz prace zawieraj\u0105ce w sobie jakie\u015b materialne przedmioty, odnosz\u0105ce si\u0119 do sfery prywatnej czy rodzinnej. Tak wi\u0119c zn\u00f3w okazuje si\u0119, \u017ce to, co jest nam najbli\u017csze, wcale nie \u0142atwo i nie w spos\u00f3b oczywisty staje si\u0119 sztuk\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce trzeba sporo prze\u017cy\u0107 i zrozumie\u0107, by taki gest \u015bwiadomie uczyni\u0107. Jest to r\u00f3wnie\u017c znak powrotu do w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i ostateczne zerwanie ze szko\u0142\u0105 oraz obowi\u0105zuj\u0105cymi kanonami w sztuce, takimi na przyk\u0142ad, \u017ce trzeba malo\u001fwa\u0107 obrazy, szczeg\u00f3lnie olejne, aby by\u0107 artystk\u0105\/artyst\u0105! A dobitnie o\u00a0tym za\u015bwiadcza opowie\u015b\u0107 Morozewicz o \u017cydowskim ko\u0142nierzu: Porz\u0105dkowali\u015bmy taty rzeczy. By\u0142a w\u015br\u00f3d nich pelisa, taki p\u0142asz\u001fczyk o przedwojennym kroju, podbity futerkiem z ko\u0142nierzem z\u00a0wydry. Niezwykle archaiczna rzecz, ale ojciec nosi\u0142 j\u0105, odk\u0105d pami\u0119tam. <\/i>Futro owo pochodzi\u0142o z \u017cydowskiego getta w Bia\u0142ymstoku i babcia artystki otrzyma\u0142a je jako zap\u0142at\u0119 za \u017cywno\u015b\u0107. Postanowi\u0142am, \u017ce tej rzeczy nie mo\u017cna ot tak wyrzuci\u0107. Ko\u0142nierz wypru\u0142am i wszy\u0142am w obraz. Futro zosta\u0142o przykryte jeszcze tiulow\u0105 zas\u0142onk\u0105. Trzeba j\u0105 pod\u001fnie\u015b\u0107, \u017ceby zobaczy\u0107 wydr\u0119. <\/i>Prace z tego cyklu tak opisuje Micha\u0142 Jachu\u0142a w ulotce towarzysz\u0105cej wystawie Widok zapo\u017cyczony <\/i>w\u00a0Galerii Bia\u0142ej z 2011 roku: zbi\u00f3r prac z wykorzystaniem prawdziwych rodzinnych \u201eskarb\u00f3w\u201d ma najbardziej poetycki charakter. Obiekty zapo\u017cyczone z historii w\u0142asnego \u017cycia, a dok\u0142adniej dzieci\u0144stwa, staj\u0105 si\u0119 symbolami przypominaj\u0105cymi bliskich artystki. U\u017cytkowe przedmioty, kt\u00f3rym autorka zmienia znaczenie, traktowane s\u0105 z namaszczeniem niczym relikwie i talizmany.<\/i><\/p>\n
Wymienione tu przyk\u0142adowe prace czy cykle w spos\u00f3b naturalny funkcjonuj\u0105 do tej pory. Jaka\u015b nowa otwarta furtka pozostaje w tej tw\u00f3rczo\u015bci jako pewna konieczno\u015b\u0107 czy wr\u0119cz nieunikniono\u015b\u0107! Tu zn\u00f3w pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 obszernym cytatem z Micha\u0142a Jachu\u0142y, kt\u00f3ry niezwykle trafnie opisuje obrazy Morozewicz ze wspomnianej ju\u017c wystawy, ale te\u017c s\u0105dz\u0119, \u017ce cytat ten \u015bwietnie charakteryzuje ca\u0142\u0105 jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z w\u0105tkami malarskimi: Zebrane prace, (\u2026) wyra\u017caj\u0105 przede wszystkim widoki \u201ew g\u0142\u0105b siebie\u201d i namys\u0142 nad przemijaniem, ulotno\u015bci\u0105 ludzkiego \u017cycia oraz sprawami duchowymi, b\u0119d\u0105cymi wa\u017cnym aspektem cz\u0142owiecze\u0144stwa. Cykl Widok\u00f3w zapo\u017cyczonych zrealizowany w tak r\u00f3\u017cnych mediach jak malarstwo, instalacja, obiekt artystyczny oraz tkanina mo\u017cna bardziej precyzyjnie okre\u015bli\u0107 mianem obraz\u00f3w artystki nad sprawami docze\u001fsnymi i wiecznymi. <\/i>Tu przywo\u0142ajmy jeszcze jedn\u0105 prac\u0119 artystki, kt\u00f3ra w spos\u00f3b bezpo\u015bredni nawi\u0105zuje do historii sztuki i z niej kreatywnie korzysta, \u201ezapo\u017cyczaj\u0105c\u201d motyw, ale w taki spos\u00f3b, i\u017c powstaje artefakt za\u015bwiadczaj\u0105cy o pierwotnym dziele oraz komunikat zupe\u0142nie o czym\u015b innym!<\/p>\n
Czarny obraz nawi\u0105zuj\u0105cy do Czarnego kwadratu na bia\u0142ym tle <\/i>Kazimierza Malewicza jest nie\u001fwielkim (30×30 cm) Widokiem zapo\u017cyczonym<\/i>, czyli w istocie haftem wykonanym bezpo\u015brednio na podobraziu. I zn\u00f3w odwo\u0142ajmy si\u0119 do tekstu Jachu\u0142y: W wydaniu Morozewicz mamy jednak okazj\u0119 dostrzec \u201ewielokrotny\u201d czarny kwadrat, a w\u0142a\u015bciwie spi\u0119trzenie kilkunastu wyszywanych godzinami kwadrat\u00f3w. Kwadrat\u00f3w nawarstwionych jeden na drugim, zwi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 w\u00a0trakcie budowania kompozycji, kt\u00f3rej granic\u0119 przestrzenno-czasow\u0105 wyznacza skala bia\u0142ego p\u0142\u00f3tna i fizyczna wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 materia\u0142u. Ostateczny efekt to organiczna bry\u0142a, samoreferencyjna, \u201eperformatywna\u201d forma idealna, stanowi\u0105ca \u201ezapis czasu\u201d, w kt\u00f3rym powsta\u0142a. <\/i>R\u00f3\u017cowa Korona Cierniowa. Jest to r\u00f3wnie\u017c \u2013 w moim odczuciu \u2013 forma komunikatu, w kt\u00f3rym artystka ubiega si\u0119 o \u201enormalne\u201d traktowanie KOBIET w obr\u0119bie sztuki. Szycie czy haftowa\u001fnie kulturowo wi\u0105\u017ce si\u0119 z tzw. \u201ekobiecymi rob\u00f3tkami\u201d, a sztuka \u2013 tak jak wojna \u2013 z m\u0119skimi zaj\u0119ciami i warto\u015bciami, czyli form\u0105 dominacji! Wyszycie w taki spos\u00f3b Czarnego kwadratu na bia\u0142ym tle <\/i>za\u015bwiadcza o pr\u00f3bie prze\u0142amania stereotyp\u00f3w i norm, o\u00a0kt\u00f3rych zdecydowali m\u0119\u017cczy\u017ani.<\/p>\n
Dystans wobec rzeczywisto\u015bci oraz poczucie humoru zawarte z kolei w obiektach takich jak Tajemniczki <\/i>Kolorowe Waginki oraz inne cz\u0119\u015bci cia\u0142a <\/i><pozwol\u0105 Marzannie Morozewicz \u017cy\u0107 w\u00a0m\u0142odo\u015bci do p\u00f3\u017anej staro\u015bci, tak jak Louise Bourgeois.<\/p>\n
Jan Gryka<\/p>\n
Jan Gryka, doktor habilitowany sztuki, profesor Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie, artysta sztuk wizualnych, kierownik Zak\u0142adu Intermedi\u00f3w i Rysunku na Wydziale Artystycznym UMCS, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca i wsp\u00f3\u0142prowadz\u0105cy Galeri\u0119 Bia\u0142\u0105 w Lublinie.<\/p>\n
TU I TERAZ, Galeria Sle\u0144dzi\u0144skich, Bia\u0142ystok 2017<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jan Gryka, TU I TERAZ. Od pierwszej wystawy Marzanny Morozewicz w Galerii Bia\u0142ej w Lublinie w 1996 roku min\u0119\u0142o ju\u017c sporo czasu oraz zasz\u0142o wiele zmian, r\u00f3wnie\u017c w jej tw\u00f3rczo\u015bci. Generalnie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce pierwsze obrazy artystki by\u0142y abstrakcyjne i zawiera\u0142y w sobie geometryczne formy w\u00a0powi\u0105zaniu z malarskim gestem. Mia\u0142y one cechy, nazwijmy to, kontemplacyjne […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/917"}],"collection":[{"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=917"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/917\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":926,"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/917\/revisions\/926"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=917"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=917"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/mamo.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=917"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}